مزاج ‌چیست

مزاج ها

 

مزاج ‌چیست

مزاج در لغت به معنی در هم آمیختن است و در طب سنتی ایران به مفهوم کیفیت یکسان و جدیدی است که در نتیجه آمیختن ارکان با یکدیگر و فعل و انفعال آنها در یک جسم مرکب به وجود می‌آید.

در دیدگاه سنتی هر جسم مرکبی از هر چهار رکن تشکیل شده است و اختلاف مقدار این عناصر در اجسام، آنها را با یکدیگر متفاوت می‌کند. به عبارت دیگر، مقدار و نسبت موجود از هر کدام از این ارکان، تعیین کننده مزاج جسم مرکب خواهد بود.

در جهان آفرینش و به ازای موجودات جاندار و بیجان، بی‌ نهایت مزاج داریم، چرا که نسبت آمیختن عناصر چهارگانه با هم متفاوت است. در میان انسان ‌ها نیز با وجود طبقه بندی ‌های کلی در مزاج ‌های اصلی (ذاتی یا جبلی یا مادرزادی یا مولودی) و اکتسابی افراد، در حقیقت هر مزاج دارای طیف گسترده ‌ای است تا جایی که می‌توان گفت که هیچ دو شخصی یکسان نیستند و بنابر این درمان یک بیماری در دو فرد ‌نمی تواند کاملاً یکسان باشد.

مزاج ‌ها به طور کلی، به نه مزاج اصلی تقسیم می‌شوند. این مزاج ‌ها ممکن است از کنش عامل  ‌های خارجی ،داخلی و روانی مثل فصل ، سن، جنسیت، مکان زندگی، اعراض نفسانی و … ، تحت تأثیر قرار گرفته، دگرگون شوند (مزاج اکتسابی یا عارضی).

مزاج سنین مختلف:

جنین انسان در حین انعقاد نطفه، رطوبت و حرارت غریزی را که مایه حیات هستند از پدر و مادر کسب می‌کند و هر چه میزان رطوبت غریزی و به تبع آن حرارت غریزی بیشتر باشد، طول عمر شخص می‌تواند بیشتر باشد؛ در صورتی که مراقبت کافی از آنها به عمل آید و حوادث مرگبار پیش نیاید. مرگ طبیعی زمانی فرا خواهد رسید که این رطوبت و حرارت پایان یابد. دوران حیات انسان بر اساس این رطوبت و حرارت به چهار مرحله اصلی تقسیم می‌شود:

۱- مرحله رشد: از بدو تولد تا سی سالگی است. در این مرحله بدن، پیوسته در حال رشد می‌باشد و میزان رطوبت و حرارت بالا می‌باشد. نوزاد بیشترین رطوبت را دارد وبه همین علت است که به کمک حرارت موجود، بیشترین میزان رشد در این مرحله به وقوع می پیوندد. یکی از علت ‌های اختلال رشد، به هم خوردن تعادل بین حرارت و رطوبت می‌باشد. به عنوان مثال، کودکی که تحرک و جست و خیز زیاد دارد و بیش از اندازه فعالیت می‌کند، در بدن خود حرارت زیادی تولید می‌کند که می‌تواند منجر به اختلال در افعال، کاهش رطوبت و در نتیجه کاهش رشد شود.

۲- مرحله جوانی: بین ۳۰ تا ۴۰ سالگی است که رطوبت و حرارت غریزی هر دو در حد تعادل وجود دارند و به همین دلیل، مرحله جوانی معتدل ‌ترین مزاج سنی است. البته در طول جوانی، گرمی مرحله رشد باقی می‌ماند ولی رطوبت غریزی به آرامی کاهش می‌یابد و در مجموع، مزاج نسبت به مرحله قبل به سوی گرمی و خشکی تمایل می‌یابد. در این دوره فرد مستعد بی‌ خوابی و اضطراب می‌باشد.

۳- مرحله میانسالی: این مرحله از ۴۰ تا ۶۰ سالگی است که در آن قوای بدن به تدریج تحلیل می‌روند. در این دوره رطوبت و حرارت غریزی کم می‌شود و مزاج به سمت سردی و خشکی می‌رود. انسان در این دوران مستعد بیماری ‌های سوداوی مانند بواسیر، واریس و افسردگی می‌شود.

۴- مرحله پیری: از سن ۶۰ سالگی به بعد می‌باشد و با ظهور ضعف شدید در قوا و کاهش شدید رطوبت غریزی و حرارت غریزی همراه است. مزاج در این سن، سرد و ‌تر است. این تری، مربوط به رطوبت غریزی نیست بلکه رطوبت غریبه ‌ای (تری عارضی یا اکتسابی) است که حاصل کاهش و نقصان در گوارش غذا و ضعف هضم است. به عبارتی در سن پیری مزاج فرد متغیر است و تابع شرایط محیط و رژیم غذایی می‌باشد.

باید توجه داشت آنچه در مورد مزاج بدن در سنین مختلف و سایر مزاج ‌های اکتسابی گفته می‌شود در تعامل با مزاج ذاتی و مولودی شخص قرار دارد. بنابر این افرادی که به لحاظ مادرزادی، مزاج سرد و خشک دارند، در سنین کهولت دچار تشدید علائم سردی و خشکی می‌شوند. در حالی که در سن رشد حال بهتری دارند. برعکس، افراد با مزاج گرم و ‌تر در ایام رشد به مشکلات ناشی از غلبه گرمی و تری دچار می‌شوند، در حالی که در سنین بالاتر به اعتدال نزدیک ‌ترند.

نشانه ‌های غلبه (خلط) خون :

·    احساس سنگینی در بدن خصوصاً در پشت چشم ‌ها، سر و شقیقه ‌ها

·    خمیازه کشیدن، و کش و قوس آمدن

·    چرت زدن

·    حواس پرتی

·    کند فهمی

·    خستگی بدون علت

·    شیرینی مزه دهان

·    قرمزی زبان

·    خارش محل فصد و حجامت

·    کسالت و خوابیدن بسیار

·    قرمزی رنگ چهره

·    برآمدگی رگ ‌های بدن

·    عطش

·    گرمی و نرمی پوست

همچنین احتمال دارد در بدن دمل ایجاد شود یا در دهان ضایعات مخاطی (بثورات) به وجود آید و در اعضای مستعد (مثل بینی، مقعد و لثه ‌ها) خونریزی رخ دهد.

نشانه ‌های غلبه (خلط) بلغم :

·    سفیدی بیش از حد رنگ صورت

·    سستی گوشت اندام ‌ها

·    سردی و نرمی پوست

·    زیادی و چسبندگی آب دهان

·    کم تشنه شدن

·    ضعف هضم

·    آروغ ترش و ریفلاکس

·    سفیدی رنگ ادرار

·    پرخوابی

·    کسل بودن

·    کند فهمی

·    رویای آب و رودخانه و برف و باران و تگرگ.

نشانه ‌های غلبه (خلط) صفراء :

·    زردی رنگ پوست، زبان و چشم ‌‌ها

·    تلخی دهان

·    زبری و خشکی زبان

·    خشکی بینی

·    خشکی پوست

·    لذت بردن از نسیم خنک

·    عطش شدید

·    تنفس سریع

·    کم اشتهایی

·    احساس تهوع (غثیان)

·    احساس سوزن سوزن شدن پوست

·    بی‌ خوابی و سبکی خواب

·    رویای جنگ و آتش

·    دلشوره و بی‌ قراری

·    تحریک پذیری فوق‌العاده و زود خشم بودن

 

نشانه ‌های غلبه (خلط) سوداء :

·    چروکیدگی و کمودت و بی‌ طراوتی رنگ پوست

·    خشکی پوست

·    بروز لکه ‌های تیره در پوست

·    لاغر شدن تدریجی و خشک شدن پوست و گوده افتادن دور چشم ‌ها

·    تأخیر پریود و دفع خون لخته لخته و تیره رنگ در زنان

·    زیادی فکر و خیال و وسواس

·    هجوم افکار بد، ترافیک ذهنی و عدم تمرکز

·    اسپاسم و سوزش دهانه معده (کاردیا)

·    اسپاسم عضلات حلق و حنجره

·    اسپاسم عضلات پشت ساق

·    اشتهای کاذب و خرده خواری

·    پر مویی

·    کم حرفی و گوشه گیری

·    نا امیدی، بد گمانی و ترس و نگرانی بیش از حد

·    کابوس و بی‌ خوابی

علاقه به شعر و سیاست

 

درباره ی mahnaz

Avatar of mahnaz

همچنین ببینید

خواص و فواید عرق خارخاسک

خاصیت دارویی و درمانی عرق خارخاسک      گیاه خارخاسک   از خانواده اسفندها است …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار